Jak zarządzać ryzykiem w łańcuchu dostaw?

# Jak zarządzać ryzykiem w łańcuchu dostaw? COVID-19, wojna w Ukrainie, pożar fabryki chipów, blokada Kanału Sueskiego - ostatnie lata pokazały, jak kruchyłańcuch dostaw może być. **Firmy, które przetrwały? Te, które zarządzały ryzykiem.** ## Czym jest ryzyko w supply chain? Ryzyko supply chain to **prawdopodobieństwo zakłócenia dostaw** i jego wpływ na biznes. Ryzyko = Prawdopodobieństwo × Wpływ ## Rodzaje ryzyka w łańcuchu dostaw ### 1. 🏭 Ryzyko operacyjne **Przykłady:** - Awaria maszyn u dostawcy - Problemy jakościowe - Opóźnienia w produkcji - Błędy ludzkie **Prawdopodobieństwo:** Wysokie **Wpływ:** Średni-Wysoki ### 2. 🌍 Ryzyko geopolityczne **Przykłady:** - Wojna, konflikty - Sankcje handlowe - Zmiany przepisów celnych - Niestabilność polityczna **Prawdopodobieństwo:** Średnie **Wpływ:** Bardzo wysoki ### 3. 🌪️ Ryzyko naturalne **Przykłady:** - Trzęsienia ziemi, tsunami - Powodzie, huragany - Pożary - Pandemia **Prawdopodobieństwo:** Niskie **Wpływ:** Katastrofalny ### 4. 💰 Ryzyko finansowe **Przykłady:** - Bankructwo dostawcy - Wahania kursów walut - Inflacja - Problemy z płynnością **Prawdopodobieństwo:** Średnie **Wpływ:** Wysoki ### 5. 🚚 Ryzyko logistyczne **Przykłady:** - Opóźnienia w transporcie - Zagubione/uszkodzone przesyłki - Blokady portów/granic - Brak kontenerów/kierowców **Prawdopodobieństwo:** Wysokie **Wpływ:** Średni ### 6. 💻 Ryzyko cybernetyczne **Przykłady:** - Ransomware u dostawcy - Wyciek danych - Atak na systemy IT - Awaria cloud'a **Prawdopodobieństwo:** Rosnące! **Wpływ:** Bardzo wysoki ## Proces zarządzania ryzykiem (5 kroków) ### Krok 1: IDENTYFIKACJA ryzyka **Pytania do zadania:** - Kto są nasi single-source dostawcy? - Które komponenty są krytyczne? - Gdzie są geograficznie dostawcy? - Jaka jest ich kondycja finansowa? - Czy mają własnych sub-dostawców? **Narzędzia:** - Supply chain mapping - Supplier risk assessment - SWOT analysis - Brainstorming z zespołem ### Krok 2: OCENA ryzyka **Matryca ryzyka:** ``` WPŁYW ↑ Wysoki │ 🟨 MITYGUJ 🟥 PRIORYTET #1 │ Średni │ 🟩 MONITORUJ 🟨 MITYGUJ │ Niski │ 🟩 AKCEPTUJ 🟩 MONITORUJ └────────────────────────────────→ Niskie Wysokie PRAWDOPODOBIEŃSTWO ``` **Przykład oceny:** | Ryzyko | Prawdopodobieństwo | Wpływ | Ocena | |--------|-------------------|-------|-------| | Bankructwo dostawcy A | Średnie (30%) | Katastrofalny | 🟥 KRYTYCZNE | | Opóźnienie o 1 tydzień | Wysokie (60%) | Średni | 🟨 WAŻNE | | Trzęsienie ziemi | Niskie (5%) | Katastrofalny | 🟨 MONITORUJ | ### Krok 3: PRIORYTETYZACJA Skup się na ryzykach: - 🟥 Wysokie prawdopodobieństwo + Wysoki wpływ - 🟨 Niskie prawdopodobieństwo + Katastrofalny wpływ **Przykład:** Dostawca single-source krytycznego komponentu. ### Krok 4: MITYGACJA (strategie) **Strategia 1: UNIKAJ ryzyka** Zmień projekt/proces, aby wyeliminować ryzyko. *Przykład:* Zamiast rzadkiego komponentu użyj standardowego, który ma wielu dostawców. **Strategia 2: REDUKUJ ryzyko** Zmniejsz prawdopodobieństwo lub wpływ. *Przykłady:* - Dual sourcing zamiast single - Bufory bezpieczeństwa (stock) - Audyty i monitoring dostawców - Dywersyfikacja geograficzna **Strategia 3: TRANSFERUJ ryzyko** Przenieś ryzyko na inną stronę. *Przykłady:* - Ubezpieczenie - Kary umowne dla dostawcy - Konsygnacja (stock u dostawcy) **Strategia 4: AKCEPTUJ ryzyko** Świadoma decyzja o akceptacji (gdy mitygacja kosztuje więcej niż potencjalna strata). *Przykład:* Ryzyko opóźnienia o 1 dzień dostawy materiałów biurowych. ### Krok 5: MONITORUJ i PRZEGLĄDAJ Ryzyko się zmienia! - Regularne przeglądy (kwartalnie) - Monitoring KPI dostawców - Early warning indicators - Scenariusze "co jeśli?" ## Praktyczne techniki mitygacji ### 1. 🔄 Dual/Multi-sourcing **Co:** Drugi (lub trzeci) dostawca dla krytycznych komponentów **Zalety:** - Backup w razie problemów - Konkurencja cenowa - Elastyczność **Koszty:** - Mniejsze wolumeny = wyższe ceny - Więcej zarządzania **Kiedy:** Dla produktów klasy A (krytyczne, wysokowartościowe) ### 2. 📦 Zapasy bezpieczeństwa (Safety Stock) **Co:** Dodatkowy bufor zapasów na "czarną godzinę" **Ile:** Zależy od: - Czasu dostawy (lead time) - Zmienności popytu - Krytyczności produktu **Formuła uproszczona:** Safety Stock = (Max dzienna sprzedaż × Max lead time) - (Avg dzienna sprzedaż × Avg lead time) **Przykład:** - Średnio: 100 szt./dzień, lead time 10 dni - Max: 150 szt./dzień, lead time 15 dni - Safety stock = (150 × 15) - (100 × 10) = **1,250 szt.** ### 3. 🗺️ Geographic Diversification **Co:** Dostawcy z różnych regionów/krajów **Przykład:** - Dostawca A: Polska - Dostawca B: Niemcy - Dostawca C: Azja **Chroni przed:** Ryzykami lokalnymi (powodzie, strajki, sankcje) ### 4. 🔍 Supplier Monitoring **KPI do śledzenia:** - OTIF (On-Time-In-Full): % dostaw na czas i kompletnych - Jakość: PPM (defekty na milion) - Lead time: Średni czas realizacji - Finansowe: Dun & Bradstreet rating **Early warning signs:** - ⚠️ Spadek OTIF poniżej 95% - ⚠️ Wzrost reklamacji - ⚠️ Opóźnienia w płatnościach (problemy finansowe) - ⚠️ Rotacja kluczowych osób ### 5. 📋 Business Continuity Planning (BCP) **Co:** Plan awaryjny na wypadek kryzysu **Zawiera:** - Lista krytycznych dostawców i produktów - Alternatywni dostawcy (pre-qualified) - Procedury eskalacji - Contact list (24/7) - Decision tree: Co zrobić gdy...? **Test:** Symulacje kryzysowe (tabletop exercises) ### 6. 🤝 Strategic Partnerships **Co:** Głęboka współpraca z kluczowymi dostawcami **Elementy:** - Długoterminowe kontrakty - Wspólne planowanie (S&OP) - Visibility do planów produkcji - Wspólne inwestycje **Korzyść:** Dostawca priorytetowo traktuje Ciebie w kryzysie ## Case Study: COVID-19 ### Firmy, które przetrwały: ✅ **Apple** - Geographic diversification (Chiny, Indie, Wietnam) - Silne relacje z dostawcami - Zapasy komponentów krytycznych ✅ **Toyota** - BCP po trzęsieniu ziemi 2011 - Detailed supply chain mapping (Tier 2, Tier 3) - Bufory dla krytycznych części ### Firmy, które ucierpiały: ❌ **General Motors** - Single sourcing chipów - Brak bufory (just-in-time pushed too far) - Straty: miliardy $ i przestoje produkcji ## Narzędzia IT do zarządzania ryzykiem ### 1. Supply Chain Risk Management (SCRM) platforms **Przykłady:** - Resilinc - Riskmethods - Everstream Analytics **Funkcje:** - Real-time monitoring (pogoda, news, social media) - Alerty o zdarzeniach (pożar u dostawcy Tier 2!) - Impact analysis ### 2. Supplier Performance Management (SPM) **Przykłady:** - SAP Ariba - Coupa - Ivalua **Funkcje:** - Scorecards dostawców - Automated surveys - Corrective action tracking ### 3. Supply Chain Visibility platforms **Przykłady:** - project44 - FourKites - Shippeo **Funkcje:** - Real-time tracking przesyłek - Predicted ETA - Alerty o opóźnieniach ## Checklist: Czy jesteś gotowy na kryzys? ✅ **Mapowanie supply chain** - [ ] Znasz wszystkich dostawców Tier 1 - [ ] Znasz krytycznych dostawców Tier 2/3 - [ ] Masz geographic mapping ✅ **Ocena ryzyka** - [ ] Matryca ryzyka zaktualizowana (< 6 mies.) - [ ] Single points of failure zidentyfikowane - [ ] Financial health dostawców monitorowany ✅ **Mitygacja** - [ ] Dual sourcing dla top 20% wydatków - [ ] Safety stock dla krytycznych komponentów - [ ] Alternatywni dostawcy pre-qualified ✅ **Business Continuity** - [ ] BCP dokumentowany i testowany - [ ] Contact list aktualna (24/7) - [ ] Crisis team zdefiniowany ✅ **Monitoring** - [ ] KPI dostawców tracked (OTIF, Quality) - [ ] Early warning system (news, alerts) - [ ] Regularne audyty dostawców ## Podsumowanie **Zarządzanie ryzykiem to nie koszt, ale inwestycja.** **5 kroków:** 1. Identyfikuj ryzyko 2. Oceń (prawdopodobieństwo × wpływ) 3. Priorytetyzuj 4. Mityguj (unikaj, redukuj, transferuj, akceptuj) 5. Monitoruj (ciągle!) **Kluczowe techniki:** - Dual sourcing - Safety stock - Geographic diversification - Supplier monitoring - Business Continuity Plan **Pamiętaj:** Najgorszy czas na myślenie o zarządzaniu ryzykiem to kryzys. **Zacznij dziś!** --- **Następne kroki:** 1. Zmapuj swój supply chain 2. Zidentyfikuj top 10 ryzyk 3. Stwórz plan mitygacji 4. Testuj i aktualizuj regularnie